www.yenerbabat.av.tr
Hakaret suçu, Türk Ceza Kanunu’nda kişilerin onur, şeref ve saygınlığını korumaya yönelik temel suçlardan biridir. Toplumsal yaşamın sağlıklı biçimde sürdürülebilmesi, bireyler arasında karşılıklı saygı ve güvenin varlığına bağlıdır. Bu değerlerin zedelenmesi, yalnızca kişisel ilişkileri değil, toplum düzenini de olumsuz etkiler. Bu nedenle hakaret suçu, bireysel bir çekişmenin ötesinde, toplumsal barışı ilgilendiren bir ceza normu olarak değerlendirilir.
Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi, bir kişinin onur, şeref ve saygınlığına yönelik saldırıları suç olarak düzenlemekte ve farklı nitelikli hâllere yer vermektedir. Bu düzenleme ile korunan hukuki değer, kişinin yalnızca öznel olarak incinmesi değil, toplum içindeki saygınlığının ve itibarının muhafaza edilmesidir. Bu yönüyle hakaret suçu, bireyin duygularına yönelik bir saldırıdan ziyade, sosyal değerini hedef alan bir suç niteliği taşır.
Hakaret suçunun anayasal temeli, Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması hakkı ile 20. maddede düzenlenen kişisel saygınlığın korunması ilkesine dayanmaktadır. Bu hükümler, TCK m.125 ile birlikte değerlendirildiğinde, insan onurunun ceza hukuku yoluyla korunmasını sağlamaktadır.
Öte yandan, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 10. maddesi ifade özgürlüğünü güvence altına almakla birlikte, bu özgürlüğün başkalarının şöhret ve haklarını korumak amacıyla sınırlandırılabileceğini kabul etmektedir. Bu çerçevede hakaret suçu, ifade özgürlüğü ile kişilik hakları arasında denge kurulmasını amaçlayan bir düzenleme olarak karşımıza çıkmaktadır.
Türk Ceza Kanunu‘nun 125. maddesinde hakaret suçu aşağıdaki gibi tanımlanmış ve açıklanmıştır.
“(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) Kurul hâlinde çalışan kamu görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça ilişkin madde hükümleri uygulanır.”
Yargıtay kararlarına göre aşağıdaki ifadeler çoğu durumda hakaret suçu oluşturur:
• Küfür içeren sözler
• “Şerefsiz”, “ahlaksız”, “hırsız” gibi kişilik değerlerine saldıran ifadeler
• Kişiyi toplum içinde küçük düşüren sözler
• Gerçek dışı suç isnatları
Ancak her kaba veya rahatsız edici söz hakaret suçu değildir. Somut olayla bağlantılı, ölçülü ve eleştiri sınırları içinde kalan ifadeler suç oluşturmayabilir.
Sosyal Medyada Yazılanlar Hakaret Suçu Olur mu?
Evet. Sosyal medya paylaşımları aleni kabul edilir. Bu durum, hakaret suçunun cezasını artıran bir neden olarak değerlendirilir.
Örneğin:
• Bir kişiyi etiketleyerek hakaret etmek
• Instagram hikâyesinde aşağılayıcı sözler paylaşmak
• X (Twitter) üzerinden hakaret içeren tweet atmak
• Kapalı WhatsApp gruplarında dahi olsa hakaret etmek
Bu paylaşımlar delil niteliğindedir. Ekran görüntüleri, mesaj kayıtları ve tanık beyanları mahkemelerde sıklıkla kullanılmaktadır.
Huzurda (Yüze Karşı) Hakaret:
Huzurda hakaret, failin hakaret içeren söz veya davranışını, mağdurun bunu doğrudan algılayabileceği bir ortamda gerçekleştirmesi hâlidir. Bu durumda mağdurun hakareti bizzat duyması, görmesi veya herhangi bir iletişim aracıyla öğrenmesi yeterlidir. Tarafların mutlaka aynı fiziksel mekânda bulunması gerekmez. Telefon görüşmesi, görüntülü konuşma, mektup, e-posta, SMS ya da sosyal medya üzerinden doğrudan mağdura gönderilen mesajlar yoluyla yapılan hakaretler de hukuken huzurda işlenmiş kabul edilir.
Gıyapta (Yokluğunda) Hakaret:
Gıyapta hakaret ise mağdurun bulunmadığı bir ortamda, onun onur ve saygınlığını hedef alan ifadelerin kullanılmasıdır. Ancak bu tür hakaretin cezalandırılabilmesi için kanunun aradığı özel bir koşul bulunmaktadır. Buna göre fiilin, en az üç kişiyle ihtilat edilerek, yani en az üç kişinin hakaret içeren söz veya ifadeyi öğrenebileceği şekilde gerçekleştirilmesi gerekir. Bu kişilerin aynı anda aynı yerde bulunması şart değildir. Failin, hakaret içeren sözlerinin en az üç kişi tarafından duyulacağını veya öğrenileceğini bilmesi ve bunu istemesi (ihtilat kastı) yeterli kabul edilir. Örneğin, üç veya daha fazla kişinin yer aldığı bir WhatsApp grubunda mağdur hakkında hakaret içeren bir mesaj paylaşılması, gıyapta hakaret suçunun oluşmasına yol açar.
Hakaret suçu, kanun gereği şikâyete bağlı olarak soruşturulan suçlardan biri olduğundan, zamanaşımı konusu hem şikâyet hakkı hem de dava süresi açısından özel esaslara tabidir. Bu çerçevede mağdur, hakaret eylemini ve bu eylemi gerçekleştiren kişiyi öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyet hakkını kullanmak zorundadır. Bu süre içinde başvuru yapılmaması hâlinde, ceza soruşturması yapılamaz. Hakaret fiilinin üzerinden uzun bir zaman geçmiş olsa bile, mağdurun faili daha sonra öğrendiğini ispat edebilmesi durumunda, şikâyet süresi bu öğrenme tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Dava zamanaşımı yönünden ise Türk Ceza Kanunu’nun genel hükümleri uygulanmaktadır. Hakaret suçu bakımından 8 yıllık olağan dava zamanaşımı süresi geçerlidir. Bu süre içerisinde iddianamenin düzenlenmiş olması veya yargılamanın devam ediyor olması gerekir. Aksi takdirde zamanaşımı nedeniyle kamu davası düşer.
Zamanaşımının tespitinde Yargıtay uygulamaları özellikle dijital ortamlarda işlenen hakaret fiillerine dikkat çekmektedir. İnternet veya sosyal medya paylaşımlarının uzun süre erişilebilir durumda kalması, zamanaşımı süresini uzatan bir unsur olarak kabul edilmemektedir. Hakaret suçu, içeriğin ilk kez paylaşıldığı anda tamamlanmış sayılır. Bu nedenle sosyal medya aracılığıyla gerçekleştirilen hakaretlerde suç tarihi, paylaşımın yapıldığı gün olarak esas alınır.
Hakaret teşkil eden kelime ve ifadeler kanunda tek tek sayılmadığı gibi, hangi sözlerin hakaret kapsamı dışında kaldığı da açık bir liste hâlinde düzenlenmemiştir. Bu ayrım, büyük ölçüde Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarıyla şekillenmiştir. Yargıtay kararları doğrultusunda, genel olarak hakaret suçu kapsamında değerlendirilmeyen ifade türleri şu şekilde özetlenebilir:
Beddua içeren sözler:
Beddua niteliği taşıyan ifadeler, muhatabın onur ve saygınlığını doğrudan hedef almadığı sürece hakaret olarak kabul edilmemektedir. Örneğin; “Allah belanı versin”, “Allah’ından bul”, “Allah müstahakını versin” gibi sözler beddua mahiyetinde olup hakaret suçunu oluşturmaz.
Eleştiri ve sert eleştiri içeren ifadeler:
Bir düşüncenin veya davranışın eleştirilmesi, hatta bu eleştirinin ağır ve sert bir dil içermesi, tek başına hakaret sayılmaz. Örneğin bir hâkime yönelik olarak “dosyaları okumuyorsunuz, okumadığınız gibi bizim okumamıza da engel olmaya çalışıyorsunuz, bu durum rezalettir” şeklindeki sözler, kişisel saldırıdan ziyade eleştiri kapsamında değerlendirilir.
Kaba ve nezaket sınırlarını aşan hitaplar:
Toplumsal nezaket kurallarına aykırı, kırıcı veya saygısız nitelikteki bazı ifadeler de her durumda hakaret suçunu oluşturmaz. “Terbiyesiz”, “ahlaksız”, “siz kimsiniz lan”, “ne mal olduğunuzu biliyorum” gibi sözler, çoğu durumda kaba hitap olarak kabul edilmekte ve hakaret suçu kapsamında değerlendirilmemektedir.
Sadece rahatsız edici nitelikteki sözler
Muhatabı inciten veya huzursuz eden ancak onur, şeref ve saygınlığa açık bir saldırı niteliği taşımayan ifadeler de hakaret sayılmaz. Örneğin “kendini bilmeyen birisin”, “sende cehalet var” gibi sözler rahatsız edici olmakla birlikte, Yargıtay uygulamasında hakaret suçunun unsurlarını karşılamamaktadır.
Örnek Bazı Kararlar
Diktatör: Cumhurbaşkanına ““Enerje ye DAMAT bakıyor Eğitime oğlu bakıyor Sağlığa HANIMI bakıyor İletişime KIZI bakıyor DİKTATÖR deyince de kızıyor..” şeklindeki beyan katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, nezaket dışı, kaba söz niteliğinde olduğu ve hakaret suçunun unsurlarını oluşturmaz (Y4CD-K.2023/19046).
Zibidi: Yorumlarda geçen “zibidi” kelimesinin, Türk Dil Kurumu’ndaki anlamının, “gülünç olacak derecede kısa ve dar giyinmiş olan” şeklinde olduğu ve hakaret unsuru içermediği, yorumlarda geçen diğer sözlerin de, muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp, rahatsız edici, kaba ve nezaket dışı hitap tarzı niteliğinde olduğu, dolayısıyla hakaret suçunun unsurları itibariyle oluşmadığı gözetilmeden, sanık hakkında mahkumiyet kararı verilmesi, bozma nedenidir (Y18CD-K.2019/6629).
Lavuk: Hükümlü olan sanığın getirildiği hastanede jandarma görevlilerine yönelik “Lavuk” diye hakaret ettiği kabul edilerek cezalandırılmasına karar verilmiştir. Yargılamaya konu somut olayda; sanığın söylediği kabul edilen ifadeleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde; muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmayıp nezaket dışı ve kaba söz niteliğinde olduğu ve hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden, yasal olmayan ve yerinde görülmeyen gerekçe ile mahkûmiyet kararı verilmesi hukuka aykırı değerlendirilmiştir. (Yargıtay 4. Ceza Dairesi 2021/24565 E. , 2024/3467 K.).
Sen Erkek misin? : Olay günü sanığın katılana yönelik söylediği iddia ve kabul edilen “sen erkek misin…” şeklindeki nezaket dışı ve kaba ifade niteliğindeki sözün katılanın onur, şeref ve saygınlığını rencide edici boyutta olmaması nedeniyle hakaret suçunun unsurlarının oluşmadığı gözetilmeden, mahkumiyet kararı verilmesi bozma nedenidir (Y4CD-K.2021/2728).
Bu internet sitesinde yer alan tüm içerikler, genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yayınlanan yazılar, hukuki danışmanlık hizmeti niteliği taşımamakta olup, herhangi bir somut uyuşmazlıkta kullanılmak üzere hazırlanmış değildir. Sitede yer alan görüş ve bilgiler, yalnızca yazarın kişisel değerlendirmelerini içerebilir; yargı kararları veya mevcut doktrinle birebir örtüşmeyebilir. Hukukun sürekli değişen ve gelişen bir alan olması nedeniyle, içeriklerin güncelliği zaman içinde yitirilmiş olabilir. Bu nedenle, sitedeki bilgiler esas alınarak herhangi bir hukuki işlemde bulunulmaması ve özgün durumlar için mutlaka bir avukattan profesyonel destek alınması tavsiye olunur. Bu sitede yer alan içeriklerin kullanılmasından doğabilecek sonuçlardan Av. Yener Babat hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz. Bilgilerinize sunarız.